NÓN TRẮNG SAI NGA

10:19:44 11/11/2013

Hình ảnh những đứa trẻ lên mười, các cụ già đã qua tuổi thất thập ngồi khâu nón đã gây ấn tượng với chúng tôi. Để làm ra một chiếc nón phải trải qua rất nhiều công đoạn như tìm chọn mua nguyên vật liệu, làm vành, là lá, quay khâu, nức, nhôi, sấy... Sau khi người thợ xếp từng lá vào vòng nón, một lớp mo tre và một lớp lá nữa rồi khâu. Khâu là một công đoạn rất khó bởi không khéo là rách lá. Bàn tay người thợ cầm kim đưa nhanh từng mũi khâu thẳng đều từ vòng trong ra vòng ngoài. Khi chiếc nón được khâu xong, người thợ hơ bằng hơi diêm sinh làm cho màu nón trở nên trắng muốt và không bị mốc.

Những khoảng sân trắng màu lá cọ, tre nứa đã chẻ sẵn, để phục vụ công việc đan nón. Trước kia, khi kinh tế còn khó khăn, lá cọ được dùng để lợp nhà, nhưng ngày nay, cọ chỉ được dùng làm nguyên liệu khâu nón. Những chiếc nón lá nhờ đôi bàn tay khéo léo của người Sai Nga tạo nên được khách hàng khắp nơi ưa chuộng. Có nhà buôn đặt mua với số lượng lớn, họ đánh cả xe ôtô tải về đưa vào tận miền Nam bán. Có lẽ vì thế mà danh tiếng nón Sai Nga ngày càng lan xa và được nhiều người biết đến.
Với 12 thôn, hơn 90% số hộ ở Sai Nga duy trì nghề làm nón truyền thống. Việc làm nón lá như đã ăn sâu trong mỗi con người nơi đây, một học sinh tiểu học cũng có thể nói vanh vách về quy trình làm nón, bởi đây là công việc nhẹ nhàng ai cũng có thể làm được nếu chịu khó quan sát học hỏi, nhưng để tạo được những chiếc nón đẹp, bán giá cao lại phụ thuộc vào sự khéo tay của mỗi người thợ.

Sản phẩm làm ra đều được thương lái thu mua tận nơi hoặc bán tại chợ phiên, đa phần người làm nón ở Sai Nga vẫn thích đem nón đến chợ phiên và coi đó như một nét văn hóa truyền thống của làng mình. Chợ phiên Sai Nga họp 5 ngày hai phiên chợ (vào âm lịch) chủ yếu mua bán nón, vật liệu làm nón: lá, cước, len, vành, hoa nón... mỗi trăm lá mang về từ vùng rừng núi Thanh Hóa, Nghệ An có giá 25 - 30.000 đồng thì làm được 13 cái nón. Vành nón cũng được bán sẵn ở chợ chứ cũng không mấy người còn tự làm. Giá bán nón không hẳn rẻ mà cũng chẳng đắt, tùy theo từng loại. Nón loại 1 thì 25.000 - 30.000/chiếc, loại phổ biến là từ 16 - 18.000/chiếc, loại xấu hơn thì khoảng 8.000/chiếc. Nón làng Sai Nga ngày nay cũng đã sánh kịp với nón làng Chuông nổi tiếng ở miền Bắc, nón Sai Nga không chỉ góp mặt ở các phiên chợ quê mà còn được đưa đi các nơi như: Lào Cai, Yên Bái, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc và cả Hà Nội... Làm nón là nghề phụ nhưng đem lại thu nhập chính cho những người làm nghề nơi đây.
Làng nghề tuy đang trên đà khởi sắc, nhưng người làm nghề cũng còn trăn trở nhiều nỗi lo, nhất là nguyên liệu. Ông Trần Văn Thảo   - Chủ tịch UBND xã  Sai Nga cho biết, làng nghề đang đứng trước thực trạng thiếu nguồn nguyên liệu trầm trọng khi diện tích cọ ngày càng thu hẹp, nhường đất cho những công trình mới, khu công nghiệp, khu chế xuất... "Vẫn biết làng quê đổi mới với nhiều dự án đầu tư thì người dân có thêm cơ hội tăng thu nhập. Vài năm trở lại đây, người Sai Nga đã phải đi các xã khác mua lá cọ về đan nón. Đó là thực trạn g đáng buồn, bởi dẫu sao, vành nón làm từ những lá cọ quê hương cũng ý nghĩa và thiết thực hơn nhiều" - ông Thảo trầm ngâm.                   
Theo Ngọc Hoàng.